Ảnh: Tingey Injury Law Firm / Unsplash91/2015/QH13Còn hiệu lực
Thời hiệu khởi kiện là bao lâu? Tranh chấp hợp đồng, bồi thường, thừa kế, lao động và khi nào hết thời hiệu vẫn kiện được
Bộ luật · Ban hành 24.11.2015 · Hiệu lực 01.01.2017
Tôi cho người quen vay tiền bằng giấy viết tay từ năm 2021, hẹn trả năm 2022 nhưng đến nay chưa trả. Bạn tôi nói đã quá 3 năm nên không kiện được nữa, có đúng không? Thời hiệu khởi kiện các loại tranh chấp khác như thừa kế, bồi thường, lao động là bao lâu?
Bạn của bạn đúng một nửa. Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng là 3 năm, nhưng Tòa án không tự áp dụng thời hiệu, và có nhiều tình huống thời hiệu được tính lại từ đầu. Với khoản vay của bạn, nếu người vay từng nhắn tin xin khất, trả một phần hoặc thừa nhận nợ, thời hiệu đã bắt đầu lại từ ngày đó.
1. Thời hiệu khởi kiện là gì (Điều 149, 150 Bộ luật Dân sự 2015)
Thời hiệu khởi kiện là thời hạn mà chủ thể được quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền lợi; hết thời hạn đó thì mất quyền khởi kiện. Thời hiệu tính từ ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền của mình bị xâm phạm (Điều 154 khoản 1). Với hợp đồng vay, đó là ngày đến hạn mà bên vay không trả.
2. Thời hiệu của từng loại tranh chấp
• Tranh chấp hợp đồng (vay, mua bán, thuê, dịch vụ): 3 năm kể từ ngày biết hoặc phải biết quyền bị xâm phạm (Điều 429).
• Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng (tai nạn, gây thiệt hại tài sản, sức khỏe): 3 năm (Điều 588).
• Thừa kế (Điều 623): yêu cầu chia di sản 30 năm với bất động sản, 10 năm với động sản; yêu cầu xác nhận hoặc bác bỏ quyền thừa kế 10 năm; yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản của người chết 3 năm. Tất cả tính từ thời điểm mở thừa kế (ngày người để lại di sản chết). Hết thời hiệu chia di sản, di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý.
• Tranh chấp thương mại giữa các thương nhân: 2 năm kể từ thời điểm quyền bị xâm phạm (Điều 319 Luật Thương mại 2005).
• Tranh chấp lao động cá nhân (Điều 190 Bộ luật Lao động 2019): yêu cầu hòa giải viên 6 tháng, yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động 9 tháng, yêu cầu Tòa án 1 năm, đều tính từ ngày phát hiện hành vi vi phạm.
3. Những tranh chấp không áp dụng thời hiệu (Điều 155)
• Yêu cầu bảo vệ quyền nhân thân không gắn với tài sản.
• Yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu, ví dụ đòi lại tài sản thuộc sở hữu của mình.
• Tranh chấp về quyền sử dụng đất theo Luật Đất đai.
• Trường hợp khác do luật quy định.
Nghĩa là tranh chấp ai là chủ đất, đòi lại đất bị chiếm, đòi lại tài sản gửi giữ không bị giới hạn bởi thời hiệu. Ngược lại, đòi tiền theo hợp đồng thì có thời hiệu 3 năm.
4. Hết thời hiệu vẫn có thể thắng kiện: Tòa chỉ áp dụng khi có yêu cầu (Điều 149 khoản 2; Điều 184 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015)
Tòa án chỉ áp dụng thời hiệu khi một bên yêu cầu, và yêu cầu đó phải đưa ra trước khi Tòa cấp sơ thẩm ra bản án. Hết thời hiệu không phải căn cứ để Tòa trả lại đơn khởi kiện; Điều 192 Bộ luật Tố tụng dân sự liệt kê các căn cứ trả đơn và không có trường hợp này. Vì vậy bạn vẫn nộp đơn được. Nếu bị đơn không biết hoặc không yêu cầu áp dụng thời hiệu, Tòa vẫn xét xử nội dung. Người được hưởng lợi từ thời hiệu cũng có quyền từ chối áp dụng, trừ khi nhằm trốn tránh nghĩa vụ.
5. Thời hiệu bắt đầu lại từ đầu khi nào (Điều 157)
Thời hiệu tính lại từ ngày tiếp theo khi:
• Bên có nghĩa vụ thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ với người khởi kiện.
• Bên có nghĩa vụ thực hiện xong một phần nghĩa vụ, ví dụ trả một phần nợ hoặc trả lãi.
• Các bên đã tự hòa giải với nhau.
Đây là điểm quyết định trong vụ của bạn. Tin nhắn "cho anh khất thêm vài tháng", một lần chuyển khoản trả bớt, hay một biên bản làm việc có chữ ký đều là căn cứ bắt đầu lại thời hiệu 3 năm. Hãy thu thập các bằng chứng này trước khi nộp đơn.
6. Thời gian không tính vào thời hiệu (Điều 156)
Thời gian xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan khiến bạn không thể khởi kiện; thời gian người có quyền là người chưa thành niên, mất năng lực hành vi dân sự mà chưa có người đại diện. Trong lĩnh vực lao động, Điều 190 khoản 4 Bộ luật Lao động cũng loại trừ thời gian có bất khả kháng, trở ngại khách quan.
7. Việc bạn nên làm ngay
• Xác định ngày đến hạn trả nợ trên giấy vay và mọi lần người vay thừa nhận nợ hoặc trả một phần sau đó.
• Gửi văn bản đòi nợ có xác nhận nhận (bưu điện, tin nhắn có phản hồi). Phản hồi thừa nhận nợ của họ sẽ làm thời hiệu bắt đầu lại.
• Nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú, kèm giấy vay, bằng chứng chuyển tiền và các tin nhắn. Nếu bị đơn yêu cầu áp dụng thời hiệu, bạn dùng Điều 157 để phản bác.
• Nếu người vay có dấu hiệu bỏ trốn, dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt, cân nhắc tố giác hình sự; thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là chế định riêng của Bộ luật Hình sự, không phải thời hiệu dân sự.Nguồn: Điều 149, 150, 154, 155, 156, 157, 429, 588, 623, Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13; Điều 184, 192, Bộ luật Tố tụng dân sự 92/2015/QH13; Điều 319, Luật Thương mại 36/2005/QH11; Điều 190, Bộ luật Lao động 45/2019/QH14
