Xây công trình, công ty hứa trả lương 2 lần/tháng nhưng xong việc không trả đồng nào — kiện được không?

Được — không trả một đồng nào sau khi công trình đã hoàn thành là vi phạm nghĩa vụ thanh toán rõ ràng, dù xét theo hướng nào cũng có căn cứ để đòi lại tiền. Tuy nhiên, cách đòi và căn cứ pháp lý cụ thể phụ thuộc vào việc xác định chính xác quan hệ giữa gia đình bạn và công ty là quan hệ LAO ĐỘNG hay quan hệ HỢP ĐỒNG DỊCH VỤ/THẦU KHOÁN — đây là điểm cần làm rõ trước. Cách phân biệt: nếu công ty trực tiếp quản lý, phân công công việc hàng ngày, ấn định giờ giấc, giám sát quá trình làm việc của người trong nhà bạn như một nhân viên — đây là dấu hiệu của QUAN HỆ LAO ĐỘNG, dù không có hợp đồng lao động bằng văn bản chính thức (chỉ có thỏa thuận miệng hoặc giấy tờ đơn giản về việc trả lương 2 lần/tháng). Ngược lại, nếu gia đình bạn nhận khoán một phần việc, tự tổ chức thi công, tự chịu trách nhiệm về tiến độ và chất lượng, chỉ nhận tiền công theo khối lượng/giai đoạn đã hoàn thành — đây là QUAN HỆ HỢP ĐỒNG DỊCH VỤ/THẦU thông thường, không phải quan hệ lao động. 1) NẾU LÀ QUAN HỆ LAO ĐỘNG: Điều 94 Bộ luật Lao động 45/2019/QH14 quy định nguyên tắc trả lương: "Người sử dụng lao động phải trả lương trực tiếp, đầy đủ, đúng hạn cho người lao động." Điều 97 quy định về kỳ hạn trả lương — với hình thức trả lương theo sản phẩm, theo khoán (rất phổ biến trong xây dựng), tiền lương được trả theo thỏa thuận, nếu công việc kéo dài nhiều tháng thì được tạm ứng lương hằng tháng theo khối lượng đã làm. Đáng chú ý, khoản 4 Điều 97 quy định: nếu vì lý do bất khả kháng mà chậm trả lương thì cũng không được chậm quá 30 ngày, và nếu trả chậm từ 15 ngày trở lên thì người sử dụng lao động phải trả thêm một khoản tiền LÃI trên số tiền chậm trả tính theo lãi suất huy động tiền gửi kỳ hạn 1 tháng của ngân hàng nơi mở tài khoản trả lương — nghĩa là công ty không chỉ phải trả đủ tiền lương mà còn phải trả thêm lãi cho thời gian chậm trả nếu đây là quan hệ lao động. 2) NẾU LÀ QUAN HỆ HỢP ĐỒNG DỊCH VỤ (không phải lao động): Điều 513 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13 quy định "Hợp đồng dịch vụ là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cung ứng dịch vụ thực hiện công việc cho bên sử dụng dịch vụ, bên sử dụng dịch vụ phải trả tiền dịch vụ cho bên cung ứng dịch vụ." Khoản 2 Điều 515 quy định rõ nghĩa vụ của bên sử dụng dịch vụ (ở đây là công ty): "Trả tiền dịch vụ cho bên cung ứng dịch vụ theo thoả thuận." Khoản 2 Điều 516 cho phép bên cung ứng dịch vụ (gia đình bạn) đơn phương chấm dứt và yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu bên kia vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ thanh toán — công ty đã hoàn toàn không trả tiền dù công trình đã xong, đây rõ ràng là vi phạm nghiêm trọng. Dù xác định theo hướng nào, câu trả lời cho câu hỏi "có kiện được không" đều là CÓ — không có căn cứ pháp lý nào cho phép công ty không trả tiền công cho công việc đã hoàn thành, bất kể đây là quan hệ lao động hay quan hệ dịch vụ/thầu khoán dân sự. Bạn nên làm gì: 1) Thu thập toàn bộ chứng cứ về thỏa thuận: hợp đồng (dù chỉ là giấy viết tay hoặc tin nhắn xác nhận việc trả lương 2 lần/tháng), biên bản nghiệm thu công trình (nếu có), tin nhắn/email trao đổi về công việc và tiến độ trả tiền, danh sách người tham gia thi công và số ngày công nếu tính theo công. 2) Xác định rõ bản chất quan hệ (lao động hay dịch vụ/thầu khoán) dựa trên cách công ty quản lý, giám sát công việc thực tế — điều này quyết định sẽ khởi kiện theo hướng tranh chấp lao động hay tranh chấp hợp đồng dân sự, ảnh hưởng đến tòa án có thẩm quyền và thủ tục áp dụng. 3) Gửi văn bản yêu cầu công ty thanh toán trước khi khởi kiện, nêu rõ số tiền còn nợ, thời hạn thanh toán, và nêu rõ sẽ khởi kiện nếu không được giải quyết — đây vừa là bước thiện chí, vừa tạo thêm bằng chứng về việc công ty đã được thông báo và không hợp tác. 4) Nếu công ty vẫn không thanh toán, khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền (nơi công ty có trụ sở hoặc nơi thực hiện hợp đồng) yêu cầu thanh toán đầy đủ số tiền công còn nợ, cộng với lãi chậm trả (nếu là quan hệ lao động) hoặc bồi thường thiệt hại phát sinh (nếu là quan hệ dịch vụ dân sự).Nguồn: Điều 94, Điều 97 Bộ luật Lao động 45/2019/QH14; Điều 513, Điều 515, Điều 516 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13