Tranh chấp tiền ứng theo tiến độ xây nhà, chủ nhà lấy điếu cày đánh vào đầu thợ — làm gì để bảo vệ người nhà?

Ở đây có hai việc tách biệt: tranh chấp hợp đồng xây dựng về tiền ứng theo tiến độ, và việc chủ nhà hành hung gây thương tích. Việc hành hung cần xử lý trước và độc lập với tranh chấp hợp đồng — có bị nợ tiền đúng hay không không phải là lý do hợp pháp để chủ nhà ra tay đánh người. Về dấu hiệu hình sự của việc bị đánh: dùng điếu cày (vật cứng, có thể coi là hung khí nguy hiểm) đánh vào đầu người khác là hành vi có dấu hiệu của tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác theo Điều 134 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13. Mức xử lý phụ thuộc vào tỷ lệ tổn thương cơ thể được xác định qua giám định pháp y: nếu tỷ lệ tổn thương từ 11% trở lên, hoặc dưới 11% nhưng thuộc trường hợp dùng hung khí nguy hiểm (điểm a khoản 1), đã đủ căn cứ xử lý hình sự — đánh vào đầu bằng vật cứng thường được coi là hung khí nguy hiểm nên dù thương tích chưa tới 11% vẫn có thể truy cứu theo điểm a khoản 1. Mức phạt nhẹ nhất ở khoản 1 là cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm; nếu tỷ lệ tổn thương cao hơn thì khung hình phạt tăng theo khoản 2 trở lên. Điểm quan trọng cần lưu ý về thủ tục — đây là chỗ nhiều người bỏ sót: theo khoản 1 Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 101/2015/QH13, tội cố ý gây thương tích theo KHOẢN 1 Điều 134 (bất kể vì lý do gì đưa vào khoản 1, kể cả trường hợp dùng hung khí nguy hiểm) chỉ được khởi tố khi có YÊU CẦU của bị hại (tức người anh bị đánh). Nghĩa là nếu kết quả giám định xác định vụ việc rơi vào khung khoản 1, công an sẽ không tự động khởi tố dù có đầy đủ bằng chứng (kể cả video) — người bị hại phải chủ động làm đơn yêu cầu khởi tố thì vụ án mới được thụ lý. Chỉ khi tỷ lệ tổn thương đủ cao để rơi vào khoản 2 trở lên thì vụ án mới được khởi tố không cần yêu cầu của bị hại. Vì vậy, việc đầu tiên và quan trọng nhất là phải nộp đơn yêu cầu khởi tố cùng lúc với đơn tố giác, đừng chỉ trình báo suông rồi chờ. Các bước nên làm ngay: (1) đưa người bị đánh đi khám và làm giám định thương tích càng sớm càng tốt — tỷ lệ tổn thương cơ thể là căn cứ quyết định khung xử lý, cần được xác định kịp thời trước khi vết thương lành; (2) giữ nguyên vẹn video đã quay, sao lưu ra nhiều nơi (không chỉnh sửa, không cắt ghép) vì đây là chứng cứ trực tiếp quan trọng nhất; (3) trình báo công an phường/xã nơi xảy ra vụ việc — theo Điều 144, Điều 145 Bộ luật Tố tụng hình sự, đây là quyền tố giác tội phạm và cơ quan tiếp nhận không được từ chối; nộp kèm đơn yêu cầu khởi tố ngay tại thời điểm này để không bị động sau này; (4) song song, có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại dân sự do sức khỏe bị xâm phạm theo Điều 590 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13 — bao gồm chi phí cứu chữa, thu nhập thực tế bị mất trong thời gian điều trị, chi phí người chăm sóc, và một khoản bù đắp tổn thất tinh thần (tối đa không quá 50 lần mức lương cơ sở nếu hai bên không tự thỏa thuận được); khoản bồi thường dân sự này có thể yêu cầu trong cùng vụ án hình sự, không cần khởi kiện riêng. Về khoản tiền ứng theo tiến độ chủ nhà chưa trả: đây là tranh chấp hợp đồng riêng, xử lý theo hợp đồng xây dựng đã ký — thu thập lại hợp đồng, biên bản nghiệm thu từng giai đoạn (nếu có) làm căn cứ đòi tiền, có thể khởi kiện dân sự riêng nếu thương lượng không thành. Không nên để hai việc lẫn vào nhau khi làm việc với công an — phần bị đánh trình báo hình sự, phần nợ tiền xử lý theo hướng dân sự/hợp đồng.Nguồn: Điều 134 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13; Điều 144, Điều 145, Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 101/2015/QH13; Điều 590 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13