Người nổi tiếng, KOL quảng cáo sai sự thật về sản phẩm bị xử lý thế nào, người mua đòi bồi thường được không?

Người quảng cáo sai sự thật — kể cả là người nổi tiếng, hoa hậu, KOL — KHÔNG được miễn trừ trách nhiệm chỉ vì "chỉ nhận quảng cáo hộ." Tùy mức độ, họ có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí TRUY CỨU TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ; và người tiêu dùng bị thiệt hại do tin vào quảng cáo sai có quyền yêu cầu bồi thường theo pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Về xử lý hành chính: hành vi quảng cáo sai sự thật (quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về công dụng, chất lượng, thành phần... của sản phẩm) là hành vi bị CẤM theo Luật Quảng cáo, và bị xử phạt vi phạm hành chính theo các nghị định về xử phạt trong lĩnh vực quảng cáo — đây là mức xử lý đầu tiên, phổ biến nhất, áp dụng cho cả người quảng cáo lẫn tổ chức, cá nhân có sản phẩm được quảng cáo. Về trách nhiệm HÌNH SỰ — có hai tội danh có thể áp dụng tùy tính chất hành vi: (1) TỘI QUẢNG CÁO GIAN DỐI — Điều 197 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13: "Người nào quảng cáo gian dối về hàng hóa, dịch vụ, ĐÃ BỊ XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm." Điểm cần lưu ý: tội này thường áp dụng khi người quảng cáo ĐÃ TỪNG bị xử phạt hành chính về hành vi quảng cáo gian dối mà vẫn tiếp tục vi phạm. (2) TỘI LỪA DỐI KHÁCH HÀNG — Điều 198 Bộ luật Hình sự: áp dụng cho người trong việc mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ mà "cân, đong, đo, đếm, tính gian... hoặc DÙNG THỦ ĐOẠN GIAN DỐI KHÁC" khi thu lợi bất chính từ 5.000.000 đồng trở lên (hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm). Khung nặng hơn (khoản 2: phạt tù từ 1-5 năm) áp dụng khi có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, dùng thủ đoạn xảo quyệt, hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu trở lên. (3) Trong trường hợp NGHIÊM TRỌNG hơn — nếu người nổi tiếng/KOL cùng tham gia vào việc dựng lên sản phẩm giả, gian dối có hệ thống nhằm chiếm đoạt tiền của người mua, còn có thể liên quan đến tội LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN (Điều 174) hoặc SẢN XUẤT, BUÔN BÁN HÀNG GIẢ (nếu là thực phẩm/thực phẩm chức năng giả — Điều 193 về hàng giả là thực phẩm). Việc xác định chính xác tội danh thuộc thẩm quyền cơ quan điều tra, dựa trên vai trò cụ thể của người quảng cáo (chỉ đơn thuần đọc kịch bản quảng cáo, hay biết rõ sản phẩm giả/kém chất lượng mà vẫn quảng cáo, hay là người đồng sở hữu/hưởng lợi trực tiếp từ việc bán sản phẩm). Điểm quan trọng về trách nhiệm của người nổi tiếng: việc một người nổi tiếng thừa nhận "tôi chỉ được thuê quảng cáo, không sản xuất sản phẩm" KHÔNG đương nhiên miễn trừ trách nhiệm — nếu họ đưa ra những khẳng định sai sự thật về công dụng sản phẩm (mà mình chưa kiểm chứng, hoặc biết rõ là không đúng), họ vẫn phải chịu trách nhiệm về nội dung quảng cáo đó theo Luật Quảng cáo và có thể bị xử lý hành chính/hình sự tùy mức độ. Về quyền của NGƯỜI TIÊU DÙNG bị thiệt hại: nếu bạn đã mua sản phẩm vì tin vào quảng cáo sai sự thật và bị thiệt hại (mua phải sản phẩm không có công dụng như quảng cáo, hoặc ảnh hưởng sức khỏe), bạn có các quyền theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: (1) yêu cầu tổ chức, cá nhân kinh doanh BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI; (2) khiếu nại đến cơ quan quản lý (quản lý thị trường, Hội Bảo vệ người tiêu dùng, Sở Công Thương); (3) khởi kiện dân sự đòi bồi thường; (4) tố giác đến cơ quan công an nếu có dấu hiệu tội phạm (lừa dối khách hàng, hàng giả, lừa đảo). Người tiêu dùng nên làm gì: 1) Thận trọng với quảng cáo của người nổi tiếng — một người nổi tiếng giới thiệu sản phẩm KHÔNG đồng nghĩa sản phẩm đó tốt hoặc đúng như quảng cáo; nên tự tìm hiểu thành phần, giấy phép lưu hành, kiểm nghiệm (đặc biệt với thực phẩm chức năng, mỹ phẩm) trước khi mua. 2) Nếu đã mua và nghi ngờ bị lừa bởi quảng cáo sai: giữ lại sản phẩm, bao bì, hóa đơn, ảnh chụp/video nội dung quảng cáo — đây là bằng chứng để khiếu nại, tố giác hoặc đòi bồi thường. 3) Nếu sức khỏe bị ảnh hưởng, đi khám và lưu hồ sơ bệnh án, chứng từ điều trị làm căn cứ chứng minh thiệt hại. 4) Gửi khiếu nại đến Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cơ quan quản lý thị trường, hoặc tố giác đến công an nếu vụ việc có dấu hiệu hình sự; có thể tham vấn luật sư để đánh giá khả năng đòi bồi thường và cách thức thực hiện.Nguồn: Điều 197, Điều 198, Điều 174, Điều 193 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13; Luật Quảng cáo; Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng