Bỏ đất làm đường đi, hàng xóm mới đến nói 'đường của chung, thích làm gì thì làm'?

Câu "đường là của chung nên thích làm gì thì làm" sai trong mọi trường hợp. Nhưng quyền của gia đình bạn đến đâu phụ thuộc một điểm mấu chốt: phần đất làm đường hiện có tình trạng pháp lý gì. Bạn nói nó không còn nằm trong sổ đỏ — vậy phải xác định nó đã trở thành đất công cộng, hay chỉ là chưa cập nhật giấy tờ. Trường hợp 1 — phần đất đã tách khỏi sổ đỏ và chuyển thành đường (hiến đất làm đường): phần đường không còn là đất của gia đình bạn nữa. Nó là đất công trình giao thông, thuộc nhóm đất sử dụng vào mục đích công cộng (điểm e khoản 3 Điều 9 Luật Đất đai 31/2024/QH15), do Nhà nước quản lý. Người mua đất phía trong được đi lại trên đường này — "đường chung" đúng ở nghĩa ai cũng được ĐI. Nhưng không ai được "làm gì thì làm": Điều 11 của Luật nghiêm cấm lấn đất, chiếm đất (khoản 1) và cấm cản trở, gây khó khăn cho việc sử dụng đất của người khác (khoản 10). Rào chắn, xây lấn, đào xới, chiếm dụng phần đường đó đều là hành vi bị cấm — áp dụng cho cả họ lẫn gia đình bạn. Trường hợp 2 — thực chất mới "bỏ ra" trên thực tế, giấy tờ chưa điều chỉnh, phần đường vẫn thuộc quyền sử dụng của gia đình bạn: người phía trong chỉ có quyền về lối đi qua theo Điều 254 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13, và chỉ khi đất của họ bị vây bọc, không có hoặc không đủ lối ra đường công cộng. Đó là quyền ĐI QUA, không phải đồng sở hữu: vị trí, chiều dài, chiều rộng, chiều cao lối đi do hai bên thỏa thuận (khoản 2), và họ phải đền bù cho gia đình bạn, trừ khi có thỏa thuận khác (khoản 1). Điều 248 còn cấm bên hưởng quyền lạm dụng quyền trên bất động sản của người khác. Lưu ý thêm khoản 3 Điều 254: nếu thửa đất phía trong hình thành do tách từ một thửa lớn, lối đi cho người phía trong phải được dành ngay trên phần đất được chia đó — không đương nhiên đổ sang đường nhà bạn. Nên làm gì: trước hết xin trích lục thông tin thửa đất / bản đồ địa chính tại Văn phòng đăng ký đất đai hoặc UBND cấp xã để biết phần đường hiện là đất gì, ai quản lý — mọi lập luận tiếp theo đứng trên kết quả này. Nếu vẫn tranh chấp, gửi đơn yêu cầu hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất: đây là bước bắt buộc trước khi khởi kiện, UBND phải tổ chức hòa giải trong tối đa 30 ngày (khoản 2 Điều 235 Luật Đất đai 31/2024/QH15). Hòa giải không thành thì khởi kiện ra Tòa án.Nguồn: Điều 248, Điều 254 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13; Điều 9, Điều 11, Điều 235 Luật Đất đai 31/2024/QH15