Bị tâm thần phân liệt, công ty đòi phải có giấy nghỉ bệnh mới cho nghỉ — có đúng luật không?

Công ty đang nhầm lẫn (có thể vô tình hoặc cố ý) giữa hai cơ chế pháp lý hoàn toàn khác nhau — và bạn của bạn hoàn toàn có quyền NGHỈ VIỆC HẲN (chấm dứt hợp đồng lao động) mà không cần phải phụ thuộc vào việc công ty có chấp nhận "giấy nghỉ bệnh" hay không. Cần tách bạch rõ hai việc: "giấy nghỉ bệnh" (giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội) là văn bản để NGƯỜI LAO ĐỘNG ĐANG TRONG QUAN HỆ LAO ĐỘNG được hưởng chế độ ốm đau từ quỹ BHXH trong thời gian tạm nghỉ để điều trị — đây là cơ chế nghỉ ốm TẠM THỜI, người lao động vẫn còn hợp đồng lao động, chỉ tạm ngừng đi làm và nhận trợ cấp ốm đau. Đây HOÀN TOÀN KHÁC với việc NGHỈ VIỆC HẲN (đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động) — một quyền riêng, độc lập của người lao động. Căn cứ khoản 1 Điều 35 Bộ luật Lao động 45/2019/QH14: "Người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động nhưng phải báo trước cho người sử dụng lao động" theo các thời hạn cụ thể: ít nhất 45 ngày nếu làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn (đúng loại hợp đồng bạn của bạn đang có). ĐIỂM QUAN TRỌNG NHẤT: khoản 1 Điều 35 KHÔNG YÊU CẦU người lao động phải nêu lý do hay được sự đồng ý của công ty — đây là QUYỀN ĐƠN PHƯƠNG, chỉ cần đáp ứng đúng thời hạn báo trước là đủ điều kiện nghỉ việc hợp pháp, không phụ thuộc vào việc công ty có "chịu" hay không. Về "giấy nghỉ bệnh": đây là căn cứ dùng cho MỤC ĐÍCH KHÁC — hưởng trợ cấp ốm đau từ BHXH trong khi vẫn đang là nhân viên của công ty, KHÔNG PHẢI là điều kiện, thủ tục bắt buộc để được phép nghỉ việc hẳn. Việc công ty nói "muốn nghỉ thì phải có giấy nghỉ bệnh" là cách hiểu/áp đặt SAI về bản chất pháp lý — công ty dường như đang cố buộc bạn của bạn đi theo con đường "nghỉ ốm tạm thời, vẫn còn ràng buộc hợp đồng" thay vì để người lao động thực hiện đúng quyền chấm dứt hợp đồng theo Điều 35, có thể vì muốn giữ chân nhân sự hoặc để né tránh các nghĩa vụ khi chấm dứt hợp đồng (như chốt sổ BHXH, thanh toán đầy đủ quyền lợi theo Điều 48). Một điểm cần lưu ý thêm: khoản 1 điểm b Điều 36 Bộ luật Lao động quy định về quyền của NGƯỜI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG được đơn phương chấm dứt hợp đồng khi người lao động "ốm đau, tai nạn đã điều trị 12 tháng liên tục... mà khả năng lao động chưa hồi phục" — đây là quyền của CÔNG TY, hoàn toàn khác với quyền của người lao động tại Điều 35. Việc công ty viện dẫn (nếu có) quy định về ốm đau theo hướng này để từ chối cho bạn của bạn nghỉ việc là áp dụng sai điều luật — Điều 36 điểm b chỉ cho công ty quyền CHẤM DỨT hợp đồng với người lao động ốm đau lâu ngày (sau 12 tháng), không phải là căn cứ để công ty NGĂN người lao động tự nguyện xin nghỉ theo Điều 35. Bạn của bạn nên làm gì: 1) Nộp ĐƠN XIN THÔI VIỆC/ĐƠN PHƯƠNG CHẤM DỨT HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG chính thức, riêng biệt với giấy nghỉ bệnh đã nộp trước đó — nêu rõ đây là quyền theo Điều 35 Bộ luật Lao động, đảm bảo báo trước đủ 45 ngày (đối với hợp đồng không xác định thời hạn). 2) Nếu tình trạng bệnh nghiêm trọng đến mức không thể chờ đủ 45 ngày, nên tham khảo thêm ý kiến bác sĩ điều trị về khả năng xin xác nhận tình trạng sức khỏe khẩn cấp — dù Điều 35 khoản 2 (các trường hợp không cần báo trước) không liệt kê rõ ràng lý do ốm đau của bản thân người lao động, gia đình vẫn nên trình bày hoàn cảnh cụ thể với công ty để tìm phương án linh hoạt, đồng thời chuẩn bị sẵn sàng thực hiện đúng thủ tục báo trước theo luật nếu công ty không thiện chí. 3) Gửi đơn xin nghỉ việc bằng văn bản có xác nhận đã nộp (qua email có xác nhận đọc, hoặc nộp trực tiếp có ký nhận, hoặc gửi thư bảo đảm) — để có bằng chứng chắc chắn về thời điểm đã thực hiện nghĩa vụ báo trước, tránh tranh chấp sau này về việc công ty nói chưa nhận được đơn. 4) Nếu công ty tiếp tục từ chối hoặc gây khó khăn sau khi đã báo trước đúng hạn, có thể khiếu nại đến Phòng/Sở Lao động - Thương binh và Xã hội hoặc nhờ luật sư hỗ trợ — công ty không có căn cứ pháp lý để giữ người lao động lại quá thời hạn báo trước theo đúng luật định. 5) Với tình trạng bệnh tâm thần phân liệt đang nặng thêm, ưu tiên hàng đầu vẫn là sức khỏe — gia đình/bạn bè nên hỗ trợ đưa người bệnh đi điều trị kịp thời, không nên để vướng mắc về thủ tục hành chính với công ty làm chậm trễ việc chăm sóc y tế cần thiết.Nguồn: Điều 35, Điều 36, Điều 48 Bộ luật Lao động 45/2019/QH14