Nghị định mới về xử phạt đất đai sắp có hiệu lực — vợ chồng cùng đứng tên vi phạm có bị phạt gấp đôi không, mức phạt có tăng không?

Hai câu hỏi cần tách riêng, vì câu trả lời khác nhau — và trước hết cần lưu ý nghị định này CHƯA có hiệu lực: Nghị định 281/2026/NĐ-CP ban hành ngày 13/07/2026 nhưng theo Điều 10, chỉ có hiệu lực thi hành từ ngày 31/08/2026. Ở thời điểm hiện tại, xử phạt vi phạm đất đai vẫn áp dụng nguyên văn Nghị định 123/2024/NĐ-CP. Về việc vợ chồng cùng đứng tên có bị phạt gấp đôi không: đây chính là điểm mới đáng chú ý nhất của Nghị định 281/2026/NĐ-CP đối với người dân bình thường. Điều 1 nghị định này bổ sung Điều 3a vào Nghị định 123/2024/NĐ-CP, trong đó khoản 2 quy định rõ: "Vợ và chồng chung quyền sử dụng đất thì áp dụng xử phạt vi phạm hành chính như đối với một cá nhân." Nói cách khác, kể từ 31/08/2026, nếu vợ chồng cùng đứng tên một thửa đất và cùng vi phạm, cơ quan có thẩm quyền xử phạt như một người vi phạm — không tách ra phạt riêng từng người rồi cộng lại, không bị tính là 2 chủ thể vi phạm để nhân đôi mức phạt. Về việc mức phạt lấn/chiếm đất có tăng không: KHÔNG — Nghị định 281/2026/NĐ-CP không sửa đổi Điều 13 Nghị định 123/2024/NĐ-CP, tức là khung phạt tiền theo diện tích lấn/chiếm đất (từ 3 triệu đồng cho diện tích dưới 0,02 héc-ta đến 200 triệu đồng cho diện tích từ 2 héc-ta trở lên, tùy loại đất) giữ nguyên như hiện hành. Nghị định mới chủ yếu sửa các quy định về thẩm quyền xử phạt và một số biện pháp khắc phục hậu quả, không đụng đến bảng mức phạt cho hành vi lấn/chiếm đất. Điều thực sự thay đổi mạnh là thẩm quyền phạt tiền của cấp xã: theo Điều 6 nghị định này (sửa khoản 1 Điều 30 Nghị định 123/2024/NĐ-CP), Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã được quyền phạt tiền đến 250.000.000 đồng — tăng rất mạnh so với mức 5.000.000 đồng trước đây. Đây là hệ quả của việc bỏ cấp huyện trong bộ máy chính quyền địa phương: cấp xã giờ đảm nhận luôn phần lớn thẩm quyền xử phạt mà trước đây thuộc về cấp huyện. Tương tự, thẩm quyền của Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành đất đai cũng được nâng lên mức phạt tiền đến 400.000.000 đồng (Điều 7). Vì vậy, một vụ vi phạm đất đai nay có thể được xử phạt dứt điểm ngay ở cấp xã mà không cần chuyển lên cấp trên như trước, dù mức phạt cụ thể cho từng hành vi (ví dụ lấn/chiếm đất tại Điều 13) không thay đổi.Nguồn: Điều 1 (bổ sung Điều 3a), Điều 6 (sửa Điều 30), Điều 7 (sửa Điều 31), Điều 10 Nghị định 281/2026/NĐ-CP; Điều 13, Điều 30 Nghị định 123/2024/NĐ-CP