Di chúc thế nào là hợp pháp? Viết tay, đánh máy, di chúc miệng có giá trị không?

Một di chúc hợp pháp phải đáp ứng điều kiện về người lập (minh mẫn, tự nguyện), nội dung (không vi phạm điều cấm, không trái đạo đức) và hình thức. Di chúc viết tay không công chứng VẪN có thể hợp pháp nếu đủ điều kiện; di chúc đánh máy phải có người làm chứng; di chúc miệng chỉ dùng trong tình huống nguy cấp. Căn cứ là Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13. 1) ĐIỀU KIỆN ĐỂ DI CHÚC HỢP PHÁP Khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13: "Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây: a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép; b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật." Một số trường hợp đặc biệt (các khoản khác Điều 630): di chúc của người từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi phải lập thành văn bản và được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý; di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực. 2) HÌNH THỨC DI CHÚC Điều 627 Bộ luật Dân sự: "Di chúc phải được lập thành văn bản; nếu không thể lập được di chúc bằng văn bản thì có thể di chúc miệng." Như vậy văn bản là hình thức chính; di chúc miệng chỉ là ngoại lệ. 3) DI CHÚC VIẾT TAY (KHÔNG CÓ NGƯỜI LÀM CHỨNG) Điều 633 Bộ luật Dân sự: "Người lập di chúc phải tự viết và ký vào bản di chúc." Di chúc tự viết tay, tự ký, dù KHÔNG công chứng, KHÔNG người làm chứng, vẫn hợp pháp nếu đáp ứng điều kiện tại khoản 1 Điều 630 (khoản 4 Điều 630: "Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều này"). Lời khuyên thực tế: nên công chứng/chứng thực để giảm rủi ro tranh chấp về tính xác thực. 4) DI CHÚC ĐÁNH MÁY HOẶC NHỜ NGƯỜI KHÁC VIẾT Điều 634 Bộ luật Dân sự: nếu người lập KHÔNG tự viết mà đánh máy hoặc nhờ người khác viết/đánh máy thì "phải có ít nhất là hai người làm chứng. Người lập di chúc phải ký hoặc điểm chỉ vào bản di chúc trước mặt những người làm chứng; những người làm chứng xác nhận chữ ký, điểm chỉ của người lập di chúc và ký vào bản di chúc." Vậy di chúc đánh máy KHÔNG có người làm chứng thì không hợp lệ về hình thức. 5) DI CHÚC MIỆNG Điều 629 Bộ luật Dân sự: chỉ được lập di chúc miệng khi "tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản". Và khoản 5 Điều 630 quy định điều kiện để di chúc miệng hợp pháp: người di chúc thể hiện ý chí cuối cùng trước mặt ít nhất HAI người làm chứng, ngay sau đó người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ; trong thời hạn 05 ngày làm việc, di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký/điểm chỉ của người làm chứng. Ngoài ra (Điều 629 khoản 2): sau 03 tháng kể từ khi di chúc miệng mà người lập còn sống, minh mẫn thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ. 6) AI KHÔNG ĐƯỢC LÀM CHỨNG Người thừa kế theo di chúc/theo pháp luật của người lập, người có quyền/nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc, và người chưa thành niên/mất năng lực hành vi... không được làm người làm chứng cho di chúc (Điều 632). Nên chọn người làm chứng độc lập. BẠN NÊN LÀM GÌ 1) Xác định rõ tài sản để lại và người được hưởng; viết nội dung rõ ràng, không vi phạm điều cấm (ví dụ định đoạt cả phần tài sản không thuộc quyền của mình). 2) Chọn hình thức phù hợp: tự viết tay và ký (đơn giản nhất), hoặc đánh máy nhưng phải có ≥2 người làm chứng đủ điều kiện. 3) Nên CÔNG CHỨNG hoặc CHỨNG THỰC di chúc để hạn chế tranh chấp về tính hợp pháp sau này. 4) Lưu ý quy định về người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc (con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng... vẫn được hưởng tối thiểu 2/3 suất thừa kế theo pháp luật). 5) Với tài sản lớn hoặc muốn phân chia phức tạp, nên nhờ công chứng viên/luật sư soạn để di chúc chặt chẽ, đúng luật.Nguồn: Điều 627, 629, 630, 632, 633, 634 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13