Nhà thế chấp cho khoản vay của con trai, con trốn nợ — bêu tên con lên mạng có nên không?

Ở đây có hai việc pháp lý tách biệt: (1) căn nhà bị ngân hàng xử lý vì thế chấp cho khoản vay của con trai, và (2) khoản tiền dưỡng già mà con trai vay riêng của hai bác. Không nên gộp chung khi tính hướng xử lý. Về căn nhà: nếu nhà đứng tên hai bác và hai bác đã ký hợp đồng thế chấp để bảo đảm cho khoản vay của con trai tại ngân hàng, thì đây là quan hệ hợp pháp — pháp luật cho phép một người dùng tài sản của mình bảo đảm cho nghĩa vụ của người khác, người vay và người thế chấp không bắt buộc phải là một (khoản 3 Điều 3 Nghị định 21/2021/NĐ-CP). Khi khoản vay quá hạn mà con trai không trả, ngân hàng có quyền xử lý tài sản thế chấp theo Điều 299 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13 — việc niêm phong nằm trong quyền này, hai bác khó ngăn được nếu hợp đồng thế chấp hợp lệ. Nhưng quyền của hai bác không mất hẳn: theo Điều 307, sau khi xử lý nhà, ngân hàng phải trừ đúng chi phí bảo quản, thu giữ, xử lý và số nợ (gốc + lãi) — phần tiền còn dư phải trả lại cho bên thế chấp, tức là hai bác. Nên yêu cầu ngân hàng cung cấp rõ số dư nợ, phương thức xử lý (Điều 303) và bản kê chi phí — đừng để họ tự quyết một chiều mà hai bác không được xem chứng từ. Về khoản tiền dưỡng già: đây là một khoản vay dân sự riêng giữa hai bác và con trai (Điều 463 Bộ luật Dân sự — hợp đồng vay tài sản), độc lập với khoản vay ngân hàng. Hai bác có quyền khởi kiện dân sự đòi lại. Nếu con trai vay rồi cố tình bỏ trốn hoặc dùng thủ đoạn để không trả dù có khả năng, đây có thể cấu thành tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13) nếu số tiền đủ lớn — hai bác có thể trình báo công an, đây là con đường chính danh hơn nhiều so với tự xử lý trên mạng xã hội. Về việc "phốt lên mạng": vì thông tin là sự thật có bằng chứng, việc đăng tải không cấu thành tội vu khống (Điều 156 Bộ luật Hình sự) — tội này chỉ xử lý hành vi bịa đặt hoặc loan truyền điều biết rõ là sai sự thật. Nhưng rủi ro pháp lý không dừng ở đó: Điều 38 Bộ luật Dân sự bảo vệ quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình — việc công khai giấy tờ, số CCCD, hình ảnh, địa chỉ cụ thể của con trai mà không có sự đồng ý vẫn có thể bị coi là xâm phạm quyền này, kể cả khi nội dung là thật. Và nếu trong lúc bức xúc, hai bác thêm bất kỳ chi tiết nào chưa được xác minh chắc chắn (ví dụ suy đoán "nó chạy trốn" mà chưa chắc đúng), phần đó có thể quay lại thành vu khống hoặc bị con trai kiện đòi bồi thường theo Điều 34 Bộ luật Dân sự (quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín). Hướng an toàn và hiệu quả hơn: (1) làm việc trực tiếp với ngân hàng để giám sát quá trình xử lý tài sản, đòi phần tiền dư theo Điều 307; (2) gửi văn bản đòi nợ chính thức khoản tiền dưỡng già, có thể kèm đơn tố giác tội phạm nếu đủ dấu hiệu Điều 175; (3) nếu vẫn muốn công khai, chỉ nêu sự việc và số tiền nợ, tránh đăng giấy tờ tùy thân, hình ảnh hoặc suy đoán chưa kiểm chứng.Nguồn: Điều 34, Điều 38, Điều 299, Điều 307, Điều 317, Điều 463 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13; Điều 156, Điều 175 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13; Điều 3 Nghị định 21/2021/NĐ-CP