Bà nội cho ông cậu mượn nửa mảnh đất ở tạm, giờ bà mất — con cháu đòi lại được không?

Được — và về mặt pháp lý, tình huống này khá rõ ràng vì hai điểm mấu chốt đều có lợi cho gia đình bạn: giấy tờ đất chưa bao giờ đứng tên ông cậu, và có văn bản ghi rõ đây là quan hệ cho mượn chứ không phải cho hay bán. Bản chất giao dịch ngày trước: "giấy nhượng quyền cho mượn" mà bà nội ký với ông cậu, dù tên gọi có chữ "nhượng quyền", nhưng nội dung là cho mượn đất ở tạm — đây chính là hợp đồng mượn tài sản theo Điều 494 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13: bên cho mượn (bà nội) giao tài sản cho bên mượn (ông cậu) sử dụng, không thu tiền, và bên mượn phải trả lại khi hết thời hạn mượn hoặc khi mục đích mượn đã đạt được. Việc giấy tờ đất (sổ địa chính cũ của xã, tỉnh) vẫn đứng tên bà nội trong suốt thời gian đó là bằng chứng khẳng định quyền sử dụng đất chưa từng được chuyển giao — ông cậu chỉ có quyền sử dụng thực tế (ở tạm), không có quyền sở hữu hay quyền định đoạt đối với mảnh đất. Quyền đòi lại: khoản 3 Điều 496 quy định bên mượn phải trả lại tài sản đúng thời hạn; nếu không có thỏa thuận về thời hạn thì phải trả lại ngay sau khi mục đích mượn đã đạt được (ở đây là khi nhà ông cậu không còn đông con, không còn cần ở tạm nữa — hoặc đơn giản là khi bên cho mượn có nhu cầu, theo khoản 1 Điều 499: bên cho mượn có quyền đòi lại tài sản ngay sau khi bên mượn đạt được mục đích mượn). Đây là quyền đương nhiên của chủ sở hữu, không cần thêm điều kiện gì khác ngoài việc chứng minh đây đúng là quan hệ mượn. Bà nội mất thì quyền này có mất theo không? Không. Theo Điều 613 và Điều 614, kể từ thời điểm bà nội mất (thời điểm mở thừa kế), toàn bộ quyền và nghĩa vụ tài sản của bà — bao gồm quyền sử dụng đất đối với mảnh đất và quyền đòi lại phần đất đã cho ông cậu mượn — chuyển cho người thừa kế. Vì bà nội chỉ sinh một người con duy nhất là bố bạn, theo điểm a khoản 1 Điều 651 (hàng thừa kế thứ nhất gồm cha, mẹ, vợ, chồng, con của người chết), bố bạn là người thừa kế duy nhất ở hàng thừa kế thứ nhất — nếu bà nội không để lại di chúc khác, bố bạn đương nhiên kế thừa toàn bộ quyền của bà, bao gồm cả quyền đòi lại đất cho mượn. Các bước nên làm: (1) Vì chỉ có một người thừa kế duy nhất, gia đình nên đến tổ chức hành nghề công chứng nơi có đất lập Văn bản khai nhận di sản thừa kế đứng tên bố bạn, sau đó làm thủ tục đăng ký biến động/cấp lại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo diện thừa kế — bước này giúp giấy tờ hiện tại (đang là giấy tờ cũ mang tên bà) chính thức hợp lệ mang tên bố bạn, làm cơ sở vững chắc để đòi đất; (2) Gửi thông báo/đề nghị ông cậu trả lại phần đất đã mượn, giữ lại giấy "nhượng quyền cho mượn" làm bằng chứng gốc; (3) Nếu ông cậu không tự nguyện trả, gia đình gửi đơn yêu cầu hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất — bước bắt buộc trước khi khởi kiện tranh chấp đất đai theo khoản 2 Điều 235 Luật Đất đai 31/2024/QH15; hòa giải không thành thì khởi kiện ra Tòa án yêu cầu đòi lại tài sản cho mượn.Nguồn: Điều 494, Điều 496, Điều 499, Điều 613, Điều 614, Điều 651 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13; Điều 235 Luật Đất đai 31/2024/QH15