Tòa đòi nộp 20 triệu đo đất xác định ranh giới, đất tranh chấp chỉ 4-5m2 — có đúng không?

Về nguyên tắc, việc tòa yêu cầu bạn (bên khởi kiện) tạm ứng chi phí đo đạc/giám định là ĐÚNG THỦ TỤC — đây không phải là tòa gây khó dễ, mà là quy định chung của pháp luật tố tụng dân sự. Tuy nhiên, có một điểm rất quan trọng bạn cần biết: đây chỉ là khoản TẠM ỨNG, không phải khoản tiền bạn mất đứt — nếu bạn thắng kiện, khoản này sẽ được hoàn trả từ phía bên thua. Về nghĩa vụ nộp tạm ứng: khoản 1 Điều 160 Bộ luật Tố tụng Dân sự 92/2015/QH13 quy định người YÊU CẦU tòa án trưng cầu giám định phải nộp tiền tạm ứng chi phí giám định; khoản 2 quy định nếu tòa TỰ MÌNH xét thấy cần thiết phải trưng cầu giám định thì bên khởi kiện (nguyên đơn) là người phải nộp. Trong vụ tranh chấp lấn chiếm đất, việc đo đạc xác định chính xác mốc ranh giới thường là yêu cầu bắt buộc để tòa có căn cứ phán quyết — nên việc bạn (nguyên đơn) được yêu cầu tạm ứng chi phí này là phù hợp với quy định, không phải điều bất thường. ĐIỂM QUAN TRỌNG NHẤT bạn cần biết — ai là người CUỐI CÙNG phải chịu chi phí này: khoản 1 Điều 161 Bộ luật Tố tụng Dân sự quy định người có yêu cầu giám định mà kết quả giám định CHỨNG MINH yêu cầu của họ là KHÔNG CÓ CĂN CỨ thì phải chịu chi phí giám định. Ngược lại (theo nguyên tắc đối ứng tại khoản 4 cùng điều, áp dụng tương tự nguyên tắc án phí), nếu kết quả đo đạc XÁC NHẬN đúng yêu cầu của bạn (tức xác nhận hàng xóm thực sự lấn chiếm đất của bạn), thì bên hàng xóm — bên thua kiện — sẽ là người phải chịu chi phí giám định này, KHÔNG PHẢI bạn. Về cơ chế hoàn trả: Điều 162 Bộ luật Tố tụng Dân sự quy định rõ, trường hợp người đã nộp tiền tạm ứng không phải là người cuối cùng chịu chi phí theo quyết định của tòa án, thì "người phải chịu chi phí giám định theo quyết định của Tòa án phải hoàn trả cho người đã nộp tiền tạm ứng." Nghĩa là: nếu bạn thắng kiện (kết quả đo đạc xác nhận hàng xóm lấn chiếm), bạn có quyền được HOÀN LẠI 20 triệu đã tạm ứng — khoản tiền này cuối cùng sẽ do phía hàng xóm chi trả, không phải bạn mất đứt. Về số tiền 20 triệu có "cao" hay không: đây là điểm cần nói thẳng — pháp luật KHÔNG có một biểu phí cố định cho chi phí đo đạc/giám định đất đai; mức phí do đơn vị đo đạc/giám định được tòa trưng cầu ấn định dựa trên khối lượng công việc thực tế (dù diện tích tranh chấp nhỏ, việc đo đạc vẫn cần xác định chính xác toàn bộ ranh giới thửa đất liên quan, không chỉ riêng phần 4-5m² tranh chấp), không có căn cứ luật định để nói mức này "đúng" hay "sai," "cao" hay "thấp" một cách tuyệt đối. Bạn nên làm gì: 1) Yêu cầu tòa cung cấp văn bản/quyết định trưng cầu giám định chính thức, nêu rõ đơn vị thực hiện đo đạc và căn cứ tính mức phí 20 triệu — bạn có quyền được biết rõ khoản tiền này chi cho việc gì. 2) Nếu cảm thấy mức phí quá cao so với thực tế công việc, có thể hỏi tòa về khả năng lựa chọn đơn vị đo đạc khác (nếu quy định cho phép) hoặc đề nghị giải thích rõ cơ cấu chi phí. 3) Chuẩn bị đầy đủ tài chính để nộp tạm ứng đúng hạn — nếu không nộp, vụ việc có thể bị đình chỉnh do không thực hiện nghĩa vụ tố tụng, ảnh hưởng trực tiếp đến việc bảo vệ quyền lợi của bạn. 4) Yên tâm rằng đây chỉ là khoản tạm ứng — nếu chứng minh được hàng xóm thực sự lấn chiếm đất của bạn, bạn có quyền được hoàn trả khoản này từ phía bên thua kiện theo đúng Điều 161, Điều 162, nên đừng vì lo ngại số tiền mà từ bỏ việc theo đuổi vụ kiện nếu bạn có căn cứ vững chắc. 5) Giữ lại đầy đủ biên lai nộp tiền tạm ứng — đây là căn cứ để yêu cầu hoàn trả sau này nếu thắng kiện.Nguồn: Điều 160, Điều 161, Điều 162 Bộ luật Tố tụng Dân sự 92/2015/QH13