91/2015/QH13Còn hiệu lực
Bộ luật · Ban hành 24.11.2015 · Hiệu lực 01.01.2017
Cho em hỏi. Cha em cho đất 2 anh em mà mẹ mất trước bà ngoại. Bà ngoại có 5 người con. Một câu (người con) mất trước ngoại. Vậy cho em hỏi phân thừa kế có phải liên quan đến con của cậu không ạ?
Câu trả lời phụ thuộc vào việc AI là người mất trước bà ngoại — nếu đó là mẹ của bạn thì phần thừa kế của bà ngoại sẽ do CÁC CON CỦA BẠN (tức là bạn và anh chị em ruột) hưởng thay, còn phần của cậu (nếu cậu còn sống) hoàn toàn KHÔNG bị ảnh hưởng — hai việc này độc lập với nhau, chỉ liên quan khi chính người cậu đó cũng đã mất trước bà ngoại.
Về nguyên tắc thừa kế theo pháp luật: khoản 1 điểm a Điều 651 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13 quy định hàng thừa kế thứ nhất của bà ngoại gồm: vợ/chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Với bà ngoại có 5 người con, cả 5 người con này (nếu còn sống vào thời điểm bà ngoại mất) đều là người thừa kế hàng thứ nhất, được hưởng phần di sản BẰNG NHAU (khoản 2 Điều 651).
Về cơ chế "thừa kế thế vị" áp dụng khi một người con mất TRƯỚC bà ngoại: Điều 652 Bộ luật Dân sự quy định: "Trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống." Áp dụng vào trường hợp của bạn: nếu MẸ bạn (một trong 5 người con của bà ngoại) đã mất trước bà ngoại, thì CÁC CON của mẹ bạn (tức là bạn và các anh chị em ruột của bạn) sẽ được hưởng THẾ VỊ phần di sản mà đáng lẽ mẹ bạn được hưởng nếu còn sống — tức là các bạn cùng nhau chia phần di sản bằng đúng 1/5 tổng di sản của bà ngoại (phần lẽ ra thuộc về mẹ bạn), CHIA ĐỀU cho các anh chị em trong gia đình bạn.
Về mối quan hệ với "con của cậu": đây là điểm cần làm rõ — thừa kế thế vị CHỈ áp dụng cho nhánh của người con ĐÃ MẤT TRƯỚC người để lại di sản. Nếu người cậu mà bạn nhắc đến VẪN CÒN SỐNG (không phải là người "mất trước ngoại"), thì cậu vẫn là người thừa kế trực tiếp theo Điều 651, hưởng đúng 1/5 phần di sản của mình — hoàn toàn KHÔNG bị ảnh hưởng bởi việc mẹ bạn mất trước, và CON CỦA CẬU (tức là anh chị em họ của bạn) KHÔNG có quyền thừa kế gì từ bà ngoại ở thời điểm này (vì cậu — cha của họ — vẫn còn sống, chưa đến lượt thế vị). Chỉ trong trường hợp CHÍNH NGƯỜI CẬU cũng đã mất trước bà ngoại, thì con của cậu mới được hưởng thế vị phần của cậu, tương tự như cách các bạn hưởng thế vị phần của mẹ mình.
Tóm lại, với thông tin bạn cung cấp (mẹ bạn là người mất trước bà ngoại trong số 5 người con), phần thừa kế thế vị chỉ liên quan đến CÁC CON CỦA MẸ BẠN (tức bạn và anh chị em ruột), không liên quan đến con của cậu — TRỪ KHI trong 5 người con của bà ngoại có nhiều hơn một người đã mất trước bà ngoại (bao gồm cả cậu), thì khi đó phần thừa kế thế vị mới mở rộng sang cả nhánh của cậu.
Gia đình nên làm gì:
1) Xác định chính xác trong 5 người con của bà ngoại, CÓ BAO NHIÊU người đã mất trước bà ngoại (không chỉ riêng mẹ bạn) — đây là yếu tố quyết định ai được hưởng thế vị và tổng số "phần" di sản được chia là bao nhiêu.
2) Thu thập đầy đủ giấy tờ chứng minh quan hệ huyết thống (giấy khai sinh của mẹ bạn xác nhận là con của bà ngoại, giấy khai sinh của các anh chị em bạn xác nhận là con của mẹ), giấy chứng tử của mẹ bạn và của bà ngoại, xác định rõ ai mất trước ai (thời điểm mất của mẹ bạn phải trước hoặc cùng thời điểm bà ngoại mất thì mới áp dụng thừa kế thế vị).
3) Việc "cha cho đất 2 anh em" mà bạn nhắc đến cần làm rõ đây là đất riêng của cha bạn cho tặng (không liên quan đến di sản của bà ngoại) hay là một phần đất thuộc di sản của bà ngoại đã được các đồng thừa kế thỏa thuận phân chia trước đó — nếu là trường hợp sau, cần rà soát lại xem việc phân chia đó đã đúng và đủ phần thế vị theo luật hay chưa, tránh phát sinh tranh chấp sau này.
4) Nên làm việc với các đồng thừa kế khác (các cậu, dì còn sống) để thống nhất về hàng thừa kế, việc khai nhận di sản thừa kế tại tổ chức công chứng, và nếu cần, tham vấn luật sư để rà soát chính xác tỷ lệ phân chia trước khi làm thủ tục sang tên, tránh sai sót về sau.Nguồn: Điều 651, Điều 652 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13