Mẹ từ nhỏ đến lớn không có bất kỳ giấy tờ tùy thân nào, làm CCCD từ đâu bắt đầu?

Đây là tình huống có hướng xử lý rõ ràng, dù cần đi đúng thứ tự các bước — điểm mấu chốt là phải bắt đầu từ ĐĂNG KÝ KHAI SINH LẦN ĐẦU cho mẹ bạn trước, chứ không thể đi thẳng vào làm căn cước khi hệ thống chưa có bất kỳ thông tin gốc nào về mẹ bạn — đây rất có thể chính là lý do những lần đi làm CCCD trước đây không thành công. Bước 1 — Đăng ký khai sinh lần đầu cho mẹ bạn (dù đã lớn tuổi): nhiều người nhầm tưởng phải làm thủ tục "đăng ký lại khai sinh", nhưng đó là thủ tục dành cho người ĐÃ TỪNG được đăng ký khai sinh trước đây nhưng sổ sách/giấy tờ bị thất lạc (theo Điều 24-26 Nghị định 123/2015/NĐ-CP). Trường hợp của mẹ bạn là CHƯA TỪNG được đăng ký khai sinh — nên đây là thủ tục đăng ký khai sinh LẦN ĐẦU cho người đã thành niên, áp dụng thủ tục thông thường tại Điều 16 Luật Hộ tịch 60/2014/QH13, không phải thủ tục đăng ký lại. Về việc thiếu giấy chứng sinh — luật đã dự liệu sẵn: khoản 1 Điều 16 Luật Hộ tịch quy định "Trường hợp không có giấy chứng sinh thì nộp văn bản của người làm chứng xác nhận về việc sinh; nếu không có người làm chứng thì phải có giấy cam đoan về việc sinh." Với trường hợp mẹ bạn — sự việc đã xảy ra rất lâu, khó tìm người làm chứng còn sống và nhớ rõ — mẹ bạn (hoặc người đại diện) có thể tự lập GIẤY CAM ĐOAN về việc sinh, nêu rõ những thông tin đã biết (họ tên, năm sinh, quê quán, cha mẹ nếu biết) và chịu trách nhiệm về tính chính xác của cam đoan này. Đây là con đường hợp pháp, không cần phải có nhân chứng hay giấy chứng sinh gốc. Về ngày tháng sinh không rõ: khi chỉ biết năm sinh mà không có ngày tháng cụ thể, cơ quan hộ tịch thường áp dụng cách ghi ngày 01/01 của năm sinh đó (theo hướng dẫn nghiệp vụ hộ tịch hiện hành) — bạn nên hỏi trực tiếp UBND cấp xã nơi nộp hồ sơ để được hướng dẫn cách ghi chính xác cho trường hợp cụ thể này. Bước 2 — Sau khi có giấy khai sinh, làm thủ tục cấp CCCD: Luật Căn cước 26/2023/QH15 quy định quy trình cấp căn cước dựa trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Điểm a khoản 1 Điều 23 quy định rõ: trường hợp CHƯA CÓ thông tin của người cần cấp thẻ căn cước trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (đúng là tình trạng của mẹ bạn hiện nay) thì phải thực hiện thủ tục CẬP NHẬT, ĐIỀU CHỈNH thông tin vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư trước, theo Điều 10. Khoản 2 Điều 10 quy định: nếu thông tin (bao gồm nơi đăng ký khai sinh — một trong các trường dữ liệu bắt buộc theo khoản 7 Điều 9) chưa có hoặc chưa đầy đủ thì cơ quan quản lý căn cước yêu cầu người dân cung cấp. Đây chính là lý do vì sao cần có giấy khai sinh trước — "nơi đăng ký khai sinh" là một trong những trường thông tin nền tảng để xây dựng hồ sơ dân cư, làm căn cứ cấp CCCD. Nói cách khác, trình tự hợp lý và đúng luật là: (1) đăng ký khai sinh lần đầu tại UBND cấp xã nơi mẹ bạn đang cư trú, dùng giấy cam đoan về việc sinh; (2) sau khi có giấy khai sinh, mang hồ sơ đến cơ quan quản lý căn cước (công an cấp xã/huyện) để được cập nhật vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và làm thủ tục cấp CCCD. Bạn nên làm gì: 1) Đến UBND cấp xã nơi mẹ bạn đang thường trú/tạm trú, trình bày rõ tình trạng chưa từng được đăng ký khai sinh, đề nghị được hướng dẫn thủ tục đăng ký khai sinh lần đầu cho người đã thành niên theo Điều 16 Luật Hộ tịch. 2) Chuẩn bị giấy cam đoan về việc sinh (tự khai, có thể cần xác nhận của UBND nơi cư trú hiện tại về tình trạng nhân thân), cùng bất kỳ giấy tờ nào khác có thể hỗ trợ chứng minh nhân thân dù không đầy đủ (giấy tờ của người thân, sổ hộ khẩu cũ nếu có tên mẹ bạn dù chưa chính thức, ảnh cũ, lời khai của họ hàng...). 3) Nếu UBND cấp xã từ chối hoặc lúng túng trong xử lý (một số nơi ít gặp trường hợp này nên chưa quen quy trình), có thể đề nghị được hướng dẫn bằng văn bản hoặc liên hệ Phòng Tư pháp cấp huyện/Sở Tư pháp để được hỗ trợ thêm. 4) Sau khi có giấy khai sinh, mang toàn bộ hồ sơ đến công an cấp xã/phường để làm thủ tục cập nhật thông tin dân cư và xin cấp CCCD — nên hỏi rõ từ bước 1 để tránh việc bị từ chối lặp lại như trước đây. 5) Nếu quá trình vẫn gặp khó khăn, cân nhắc nhờ luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý miễn phí tại địa phương (mỗi tỉnh đều có Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước) hỗ trợ làm việc trực tiếp với cơ quan hộ tịch và công an.Nguồn: Điều 16 Luật Hộ tịch 60/2014/QH13; Điều 24-26 Nghị định 123/2015/NĐ-CP; Điều 9, Điều 10, Điều 23 Luật Căn cước 26/2023/QH15