Có quyết định nhận cha con của tòa, nhưng mẹ bé đã bỏ đi từ khi 4 tháng tuổi — làm giấy khai sinh thế nào?

Với quyết định nhận cha con đã có hiệu lực của Tòa án, bạn hoàn toàn có đủ căn cứ pháp lý để tự mình đăng ký khai sinh cho con mà không cần sự có mặt hay hợp tác của mẹ cháu — cả việc thiếu giấy chứng sinh cũng có cách xử lý cụ thể theo luật, không phải trở ngại không thể vượt qua. Về thẩm quyền đăng ký một mình: khoản 1 Điều 15 Luật Hộ tịch 60/2014/QH13 quy định trong 60 ngày kể từ khi sinh, cha hoặc mẹ có trách nhiệm đăng ký khai sinh cho con; nếu cha, mẹ không thể đăng ký thì "ông hoặc bà hoặc người thân thích khác hoặc cá nhân, tổ chức đang nuôi dưỡng trẻ em có trách nhiệm đăng ký khai sinh." Bạn là cha, đang trực tiếp nuôi con, nên bạn có đầy đủ tư cách tự mình đi đăng ký khai sinh, không cần mẹ cháu có mặt hay đồng ý. Về giá trị của Quyết định nhận cha con: khoản 2 Điều 101 Luật Hôn nhân và gia đình 52/2014/QH13 quy định "Quyết định của Tòa án về xác định cha, mẹ, con phải được gửi cho cơ quan đăng ký hộ tịch để ghi chú theo quy định của pháp luật về hộ tịch." Điều này khẳng định rõ: Quyết định của Tòa án không chỉ là căn cứ, mà việc gửi cho cơ quan hộ tịch để ghi nhận là BẮT BUỘC theo luật — cơ quan hộ tịch có trách nhiệm phối hợp xử lý dựa trên quyết định này, không có quyền từ chối chỉ vì thiếu mẹ cháu. Về việc thiếu giấy chứng sinh — đây là vướng mắc thực tế phổ biến và luật đã dự liệu sẵn cách xử lý. Khoản 1 Điều 16 Luật Hộ tịch quy định rất rõ: "Người đi đăng ký khai sinh nộp tờ khai theo mẫu quy định và giấy chứng sinh cho cơ quan đăng ký hộ tịch. Trường hợp không có giấy chứng sinh thì nộp văn bản của người làm chứng xác nhận về việc sinh; nếu không có người làm chứng thì phải có giấy cam đoan về việc sinh." Như vậy, bạn có hai lựa chọn thay thế giấy chứng sinh: (1) nếu có người từng chứng kiến việc sinh cháu (người thân, hàng xóm, nhân viên y tế nếu sinh tại cơ sở y tế nhưng thất lạc giấy tờ...), xin văn bản xác nhận của người đó; (2) nếu không tìm được người làm chứng, bạn tự lập giấy cam đoan về việc sinh và chịu trách nhiệm về nội dung cam đoan. Điều 4 khoản 1 điểm đ Nghị định 123/2015/NĐ-CP (hướng dẫn thi hành Luật Hộ tịch) cũng khẳng định lại nguyên tắc này: nơi sinh, giới tính của trẻ xác định theo giấy chứng sinh, trường hợp không có thì xác định theo giấy tờ thay thế nêu tại khoản 1 Điều 16 Luật Hộ tịch. Hồ sơ bạn cần chuẩn bị khi đến UBND cấp xã nơi bạn cư trú: 1) Tờ khai đăng ký khai sinh theo mẫu quy định. 2) Giấy tờ thay thế giấy chứng sinh: văn bản của người làm chứng xác nhận việc sinh, hoặc giấy cam đoan về việc sinh của chính bạn nếu không có người làm chứng. 3) Quyết định nhận cha con đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án — đây là căn cứ quan trọng nhất để xác định quan hệ cha con và cho phép bạn đứng tên cha trong giấy khai sinh dù không có mẹ cháu tham gia. 4) Giấy tờ tùy thân của bạn (CCCD) và giấy tờ chứng minh nơi cư trú. Một lưu ý về phần thông tin mẹ trong giấy khai sinh: vì mẹ cháu không có mặt, không hợp tác, và bạn có Quyết định của Tòa án xác định quan hệ cha con (chứ không phải quan hệ mẹ con), bạn nên trình bày rõ với cán bộ hộ tịch tình huống cụ thể này khi nộp hồ sơ — cán bộ hộ tịch sẽ hướng dẫn cách ghi thông tin phần mẹ trên giấy khai sinh phù hợp với hồ sơ thực tế bạn có (ví dụ ghi theo thông tin nhân thân mẹ cháu mà bạn biết được, dù mẹ cháu không trực tiếp tham gia thủ tục). Nếu UBND cấp xã yêu cầu thêm giấy tờ hoặc có vướng mắc trong việc ghi thông tin mẹ, bạn có thể mang theo Quyết định của Tòa án và đề nghị được hướng dẫn cụ thể, vì đây là quyền chính đáng của con bạn được đăng ký khai sinh, không thể bị treo vô thời hạn chỉ vì một bên cha/mẹ vắng mặt.Nguồn: Điều 15, Điều 16 Luật Hộ tịch 60/2014/QH13; Điều 101 Luật Hôn nhân và gia đình 52/2014/QH13; Điều 4 Nghị định 123/2015/NĐ-CP